Vocht vasthouden: oorzaken, symptomen én wat oedeemtherapie kan doen

Wat is vocht vasthouden?

Vocht vasthouden betekent dat het lichaam meer vocht vasthoudt dan het kwijt kan. Uw lichaam lukt het dan niet goed om overtollig vocht af te voeren via het lymfesysteem of de bloedvaten. Daardoor kunt u last krijgen van zwellingen, vooral in de voeten, enkels, knieën of handen.

Sommige mensen merken het aan:

• Dikke enkels of schoenen die strakker zitten
• Striemen van sokken in je huid
• Zware, vermoeide benen
• Een "opgeblazen" gevoel

Het vasthouden van vocht hoeft niet altijd zichtbaar te zijn. Soms kan het zich ook uiten in gewichtstoename, bijvoorbeeld door het vasthouden van water of zout.

Als er wél duidelijke zwelling is, met kuiltjes als u drukt, dan noemen we dat oedeem.

Vocht vasthouden in benen: hoe komt dat?

Vocht vasthouden in de benen is een van de meest voorkomende vormen van oedeem. Dit komt doordat vocht onder invloed van de zwaartekracht naar beneden zakt. Vooral bij lang zitten of staan (bijvoorbeeld op werk of tijdens reizen) krijgen uw benen minder kans om het vocht actief af te voeren. 

Vocht vasthouden in de benen komt veel voor. Omdat de benen onderaan het lichaam zitten, zakt vocht daar sneller naartoe. Zeker als u lang zit of staat (bijvoorbeeld tijdens werk of een lange reis), wordt het vocht minder goed afgevoerd.

In het geval van oedeem ontstaat de vochtophoping doordat het evenwicht verstoord raakt tussen wat er uit de haarvaten lekt, wat weer opgenomen wordt én wat de lymfe afvoert.

Veelvoorkomende oorzaken vocht vasthouden

Veel voorkomende oorzaken zijn:

• Te weinig bewegen
• Langdurig staan of zitten
• Warm weer
• Zwaar lichamelijk werk
• Sommige medicijnen, zoals bloeddrukverlagers, ontstekingsremmers (NSAID’s), of hormonen
• Een verstoorde lymfestroom (bijvoorbeeld na bestraling of operatie)
• Aangeboren problemen met de lymfe (primair lymfoedeem)
• Chronisch veneuze insufficiëntie (problemen met de aders)

Vocht vasthouden tijdens zwangerschap

Zwanger en vocht vasthouden? U bent niet de enige. Tijdens de zwangerschap produceert uw lichaam meer bloed en lichaamsvloeistoffen om de groei van de baby te ondersteunen. Dat is normaal, maar kan leiden tot:

• Dikke voeten of enkels aan het einde van de dag
• Opgezette handen of vingers (ringen passen niet meer)
• Spanning in de onderbenen

De oorzaken zijn deels hormonaal, maar ook de groeiende baarmoeder die op bloedvaten in het bekken drukt speelt een rol. Vaak is het onschuldig. Maar in sommige gevallen kan het wijzen op iets ernstigers, zoals pre-eclampsie. Heeeft u ook klachten als hoofdpijn, misselijkheid of wazig zien? Neem dan contact op met uw huisarts.

Wanneer is vocht vasthouden onschuldig, en wanneer niet?

Vocht vasthouden is vaak tijdelijk, bijvoorbeeld door warmte of lang staan. Maar let op:

Raadpleeg uw huisarts bij:

• Zwelling die ineens ontstaat
• Zwelling aan één kant van je lichaam
• Zwelling met pijn of roodheid
• Oedeem in de zwangerschap mét hoofdpijn of wazig zien
• Oedeem samen met benauwdheid of kortademigheid

Wat is oedeemtherapie en wat doet een oedeemtherapeut?

Een oedeemtherapeut is een fysiotherapeut die gespecialiseerd is in het behandelen van vochtophopingen. Deze behandeling noemen we oedeemtherapie. U kunt hiermee terecht bij:

• Lymfoedeem (zoals na kanker of bestraling)
• Chronisch veneus oedeem
• Oedeem na een operatie of trauma

De behandeling kan bestaan uit:

• Manuele lymfedrainage (een zachte massage die het lymfesysteem stimuleert)
• Compressietherapie (zoals zwachtels of therapeutische kousen)
• Ademhalings- en bewegingsoefeningen
• Littekenbehandeling bij postoperatief oedeem

Onze oedeemfysiotherapeut maakt samen met u een behandelplan dat past bij uw situatie. Let op: voor deze behandelingen heeft u wél een verwijzing nodig van de huisarts of specialist.